Actuele schattingen omtrent de zombillion en impact op moderne economieën

De term 'zombillion' is de laatste tijd steeds vaker te horen in economische kringen en daarbuiten. Het verwijst naar een bijzonder fenomeen waarbij bedrijven, in feite al failliet of op rand van faillissement, kunstmatig in leven worden gehouden door goedkope leningen en overheidssteun. Deze 'zombiebedrijven' genereren vaak nauwelijks winst, maar zijn wel in staat om rentebetalingen te doen, waardoor ze een schijn van levensvatbaarheid behouden. Dit proces heeft aanzienlijke gevolgen voor de economische groei, innovatie en efficiënte allocatie van kapitaal.

De opkomst van zombillion-bedrijven is een complex probleem met diepe wortels in een combinatie van factoren, waaronder lage rentevoeten, overvloedige liquiditeit en een gebrek aan daadkrachtige herstructurering. De langdurige periode van lage rente, met name na de financiële crisis van 2008, heeft het voor deze bedrijven relatief goedkoop gemaakt om hun schulden te financieren en te herfinancieren. Dit creëert een perverse incentive om inefficiënte bedrijven in leven te houden, in plaats van ze te laten verdwijnen en ruimte te maken voor nieuwe, innovatieve ondernemingen. Het is essentieel om de impact van deze ontwikkeling te begrijpen om toekomstige economische uitdagingen te kunnen adresseren.

De Oorsprong en Evolutie van Zombibedrijven

De term 'zombiebedrijf' werd populair na de Japanse economische stagnatie in de jaren '90. Na een periode van snelle groei en een zeepbel op de vastgoedmarkt, raakte Japan verstrikt in een langdurige recessie. Banken bleven leningen verstrekken aan bedrijven die nauwelijks in staat waren om hun schulden af te betalen, uit angst voor het erkennen van hun verliezen. Deze bedrijven werden 'zombies' genoemd, omdat ze noch dood waren (failliet), noch echt leefden (winstgevend). Deze situatie remde de economische hersteling omdat kapitaal vastzat in inefficiënte bedrijven in plaats van te worden geïnvesteerd in productieve ondernemingen.

De situatie in Japan is een waarschuwing voor andere economieën. De afgelopen decennia hebben we een vergelijkbare ontwikkeling gezien in verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten, Europa en China. De oorzaken zijn vergelijkbaar: lage rentevoeten, een overvloed aan goedkoop geld en een gebrek aan politieke wil om noodzakelijke herstructureringen door te voeren. Bovendien spelen factoren zoals complexe regelgeving en een overdreven risico-aversie bij banken een rol. Het resultaat is een groeiend aantal bedrijven die zichzelf nauwelijks kunnen bedruipen, maar wel in leven worden gehouden door kunstmatige ondersteuning.

De Rol van Overheidssteun in de Creatie van Zombibedrijven

Overheidssteun, hoewel bedoeld om de economie te stimuleren en banen te behouden, kan soms onbedoeld leiden tot de creatie van zombibedrijven. Tijdens economische crises, zoals de financiële crisis van 2008 en de COVID-19 pandemie, hebben overheden over de hele wereld massale steunpakketten gelanceerd om bedrijven te helpen overleven. Hoewel deze steun noodzakelijk was om een volledige economische ineenstorting te voorkomen, heeft het ook bedrijven in leven gehouden die anders failliet zouden zijn gegaan. Deze bedrijven, vaak in sectoren die structureel in problemen zitten, kunnen op termijn een last worden voor de economie.

Het is belangrijk om te benadrukken dat overheidssteun niet per se slecht is. Het kan effectief zijn in het tijdelijk ondersteunen van bedrijven die te maken hebben met tijdelijke moeilijkheden. Echter, het is cruciaal dat deze steun gepaard gaat met strikte voorwaarden en een duidelijke exitstrategie. Bedrijven die afhankelijk blijven van overheidssteun op de lange termijn, zijn vaak niet levensvatbaar en houden kapitaal vast dat elders beter zou kunnen worden geïnvesteerd.

Jaar	Geschatte Aantal Zombibedrijven (VS)
2010	5% van beursgenoteerde bedrijven
2015	10% van beursgenoteerde bedrijven
2020	15% van beursgenoteerde bedrijven
2023	18% van beursgenoteerde bedrijven (geschat)

De tabel illustreert de gestage toename van het aantal zombibedrijven in de Verenigde Staten over de afgelopen decennia. De trend is zorgwekkend en wijst op een groeiend probleem dat de economische groei kan ondermijnen.

De Impact van Zombibedrijven op de Economie

De aanwezigheid van zombibedrijven heeft een aantal negatieve gevolgen voor de economie. Ten eerste remt het de productiviteitsgroei. Zombibedrijven zijn doorgaans minder efficiënt en innovatief dan gezonde bedrijven, waardoor ze de algehele productiviteit van de economie drukken. Ten tweede ondermijnen ze de concurrentie. Door kunstmatig in leven te worden gehouden, kunnen zombibedrijven gezonde bedrijven uit de markt drukken, waardoor de concurrentie afneemt en de prijzen stijgen. Ten derde leiden ze tot een inefficiënte allocatie van kapitaal. Kapitaal wordt vastgehouden in inefficiënte bedrijven in plaats van te worden geïnvesteerd in productieve ondernemingen.

Deze effecten hebben een domino-effect op de economie. Lagere productiviteitsgroei leidt tot lagere loonstijgingen en een lagere levensstandaard. Minder concurrentie leidt tot hogere prijzen en minder keuze voor consumenten. Een inefficiënte allocatie van kapitaal leidt tot minder innovatie en minder economische groei. Uiteindelijk kan de aanwezigheid van zombibedrijven de economie in een langdurige stagnatie drijven.

• Remt productiviteitsgroei door inefficiëntie.
• Ondermijnt concurrentie en drijft prijzen op.
• Verstoort de efficiënte allocatie van kapitaal.
• Leidt tot minder innovatie en economische groei.

Het is belangrijk om te erkennen dat het probleem van zombibedrijven niet alleen een economische kwestie is, maar ook een sociaal-politieke dimensie heeft. Het in leven houden van zombibedrijven kan banen redden op de korte termijn, maar op de lange termijn kan het leiden tot grotere werkloosheid en een afname van de economische welvaart.

De Rol van de Financiële Sector

De financiële sector speelt een cruciale rol in de creatie en het in leven houden van zombibedrijven. Banken en andere financiële instellingen zijn vaak bereid om leningen te verstrekken aan bedrijven die in andere omstandigheden geen toegang tot financiering zouden hebben. Dit kan te wijten zijn aan verschillende factoren, waaronder risico-aversie, de wens om verliezen te vermijden en politieke druk om bedrijven te ondersteunen. Het is belangrijk om te benadrukken dat banken niet alleen de schuldige partij zijn. Ze opereren binnen een systeem dat de creatie van zombibedrijven faciliteert.

Het probleem wordt verergerd door het feit dat banken vaak geen prikkels hebben om hun leningen aan zombibedrijven af te schrijven. Zolang de bedrijven rentebetalingen kunnen doen, kunnen banken de verliezen uitstellen. Dit creëert een perverse incentive om inefficiënte bedrijven in leven te houden, in plaats van ze te laten verdwijnen en de verliezen te erkennen. Het is noodzakelijk om de regelgeving rondom banken te herzien en te zorgen voor meer transparantie en accountability.

Het Belang van Stresstests en Kapitaaleisen

Stresstests en kapitaaleisen zijn belangrijke instrumenten om de veerkracht van de financiële sector te waarborgen en de creatie van zombibedrijven te voorkomen. Stresstests stellen banken in staat om te beoordelen hoe goed ze bestand zijn tegen economische schokken, zoals een recessie of een dalende vastgoedmarkt. Kapitaaleisen stellen minimumvereisten aan het kapitaal dat banken moeten aanhouden in verhouding tot hun risicogewogen activa.

Het is essentieel dat stresstests realistisch zijn en rekening houden met de risico's die verbonden zijn aan leningen aan zombibedrijven. Kapitaaleisen moeten hoog genoeg zijn om ervoor te zorgen dat banken voldoende buffers hebben om verliezen te absorberen. Bovendien is het belangrijk om de handhaving van de regelgeving te versterken en ervoor te zorgen dat banken zich aan de regels houden.

1. Voer realistischere stresstests uit.
2. Verhoog de kapitaaleisen voor banken.
3. Versterk de handhaving van de regelgeving.
4. Bevorder transparantie en accountability.

Door deze maatregelen te nemen, kan de financiële sector een meer verantwoordelijke rol spelen in het voorkomen van de creatie van zombibedrijven en het bevorderen van een gezondere economie.

Internationale Vergelijkingen en Best Practices

Het probleem van zombibedrijven is niet beperkt tot één land. Het is een wereldwijd fenomeen dat in verschillende mate voorkomt in zowel ontwikkelde als opkomende economieën. De omvang van het probleem en de oorzaken kunnen echter van land tot land verschillen. Het is daarom belangrijk om internationale vergelijkingen te maken en te leren van best practices.

Sommige landen hebben succesvolle strategieën ontwikkeld om zombibedrijven te herstructureren of te laten verdwijnen. Zo heeft bijvoorbeeld Duitsland in de jaren '90 een grootschalige herstructureringsoperatie doorgevoerd in de bankensector, waarbij veel zwakke leningen werden afgeschreven en de banken werden gedwongen om hun kapitaalpositie te versterken. Deze operatie was pijnlijk, maar het heeft bijgedragen aan het herstel van de Duitse economie. Andere landen, zoals de Verenigde Staten, hebben een meer geleidelijke aanpak gevolgd, maar ook zij hebben maatregelen genomen om de aantallen zombibedrijven terug te dringen.

De Toekomst van Zombibedrijven en Potentiële Oplossingen

De toekomst van zombibedrijven is onzeker. De toenemende rentevoeten en de afbouw van de monetaire stimulus zullen het voor deze bedrijven moeilijker maken om te overleven. Echter, zolang er een gebrek is aan daadkrachtige herstructurering en een overvloed aan goedkoop geld, zullen er waarschijnlijk altijd zombibedrijven blijven bestaan. Het is essentieel om proactieve maatregelen te nemen om het probleem aan te pakken voordat het te groot wordt.

Een mogelijke oplossing is het creëren van een 'slechtbank', een instelling die de slechte leningen van banken overneemt en ze afschrijft. Dit zou banken in staat stellen om zich te concentreren op het financieren van gezonde bedrijven en de economie te stimuleren. Een andere mogelijke oplossing is het verstrekken van financiële steun aan bedrijven die zich willen herstructureren of transformeren. Deze steun zou gepaard moeten gaan met strikte voorwaarden en een duidelijke exitstrategie. Uiteindelijk vereist het aanpakken van het probleem van zombibedrijven een complexe en gecoördineerde aanpak, waarbij overheden, banken en bedrijven samenwerken.